مهندس فریبرز موسی زاده در گفتگو با سوران: «هورامی» ها ماندگارند

مهندس فریبرز موسی زاده در گفتگو با سوران: «هورامی» ها ماندگارند

مهندس فریبرز موسی زاده در گفتگو با سوران: «هورامی» ها ماندگارند

پایگاه تحلیلی خبری پاوه پرس؛ کردستان که می گویند مهد خوبی ها ، یعنی مثال زدنی نیست. این کهن دیار همواره پر از  انسان های توانمند و جوانان غیور. به پیرامون خود بنگرید ببینید چقدر انسان های خوب توانمند هستند که استعداد های بالقوه دارند. کسانی که اگر کمی به آنها توجه شود چگونه خود را نشان می دهند و  آوازشان سر به فلک می کشد . کردستان که میگویند یعنی مهد فرهنگ تمدن.

 

اکنون یکی از جوانان موفق را معرفی خواهیم کرد . مهندس فریبرز موسی زاده «شوان» البته وی مهندس است و در دانشگاه صنعتی درس خوانده است اما این بار در عرصه ادبیات و فرهنگ درخشیده است. وی متولد شهر پاوه است و به قول خودش دلبسته به مردمانش اما هر کجا که می رود انگار زاگاه اوست . در گفتگوی صمیمی که با ایشان انجام داده ایم ، گوشه ای از فعالیت های این نویسنده توانا آشکار خواهد شد . آنچه که در پی می آید گفته های مهندس فریبرز موسی زاده است که توجه شما خواننده گرامی را به آن جلب می نمایم.

 

تحقیقات بسیاری طی چند سال در مناطق مختلف کردستان ترکیه، کردستان عراق و همچنین کردستان ایران بر روی زبان انجام دادیم. همچنین از شاعران و ادبای مناطق کردنشین ترکیه نیز موارد گوناگونی جمع آوری شد. از جمله (زازاکی یا «دمیلکی») در چهار استان ترکیه شامل « ارزنجان= Erzıngan ، الازیغ=  Elâzığ ، درسیم=Tuncêliye و بینگول =Bingöl» البته در دیاربکر« آمد» والبته در استانبول که اکثرا مهاجر می باشند ،نیز هستند .

 

همچنین به کردستان عراق بازگردیم ، در اینجا هم بخش های زیادی هورامی زبان هستند. مثل «شبک» در اطراف استان موصل که نزدیک ۵۰۰ هزار نفر جمعیت دارند. و از نظر مذهبی مسلمانان سنی و شیعه هستند. مورد دیگری کە لازم است نام برده شود ، «اهل حق» یا با نام آئینی و دینی «یارسان» بایستیهفته نامه سوران اشاره کنیم (در کردستان عراق به آنها «کاکه یی» می گویند) و در کردستان ترکیه به آنها «علوی» و در کردستان سوریه به آنان «دروزی» می گویند، بایسته است بدانیم که اکثرا مبانی اولیه مشابهی در دیدگاه آیینی  دارند. اما یارسانها به طور کلی داری یک کتاب بنام «سرانجام یا کلام» هستند  که کلا به «هورامی» نوشته است (به جز یک دوره که به«عابدین جاف» ) مشهور است که نگاشتن آن به نزدیک ۱۲۰۰ سال قبل  میرسد با آثار بهلول ماهی شروع شده و  اوج آن بر میگردد به زمان سان سهاک یا همان سلطان اسحاق برزنجی در قرن هفتم هجری . در خصوص «جباری ها»، شیخانی ، طالبانی، روژبیانی ، زنگنه و..  آثاری گرد آوری و مطالبی را نوشته ایم. سپس در هورامان «لهون» و هورامان «تخت» « ژاورو» و «گاورود» نیز مطالبه لازمه تجمیع گردیده که در سه شهرستان مریوان ، پاوه و سروآباد ساکن می باشند.

 

بنده در خصوص جغرافیای این مناطق اعم از شهرستان و شهر و روستاها، بلندی و پستی های  این مناطق، رود خانه ، کوه ها و موقعیت جغرافیایی این مناطق که در کجا قرار گرفته اند مطالب مبسوطی گردآوری نمودم.

 

* آیا شما به طور کامل تمام این مناطق را برای تحقیق و نوشتن ، رفته اید و شخصا حضور پیدا کرده اید ؟

 

 اکثرا را خودم رفتم ولی تعدادی از مناطق را دوستان رفته اند به عنوان مثال با  «روشان لزگین» دوست نویسنده و شاعرم در ترکیه  پرس و جو و بررسی های زیادی را انجام داده ام. قطعا برای مناطق  کرد نشین ایران و عراق همه را شخصا رفته ام.

 

همچنین در خصوص  زبان این مناطق نیز مطالبی نوشتم . در خصوص ادبیات و شعرای  آنان نیزتحقیق و به نمونه هایی از شعرهایشان اشاره شده است . برای مثال شعرایی مثل «صیدی» «مولوی» و .. قریب به ۱۲۰۰ شاعر و ادیب این مناطق بررسی شده اند.

 

همچنین مدیر تحریریه اولین مجله که به هورامی نوشته شده است میتوان اشاره که مطالب و مقالات هورامی (نه فقط شعر) در آن چاپ می گردید. و نیز سردبیر سه نشریه دیگر را برعهده داشته ام ( روزنامه هه ورامان ، روزنامه هاناو، روزنامه کومسا) همچنین همکاری با روزنامه های” ئاوێنه‌، کوردستان ڕاپۆرت، گۆڤاری خه‌ون، هۆنیا، بازیان،گه‌شه‌پێدان، نۆژه‌ن) و تا کنون  بیش از ۸۰۰ مطلب و مقاله از بنده با عناوین مختلف در روزنامه و مجلات یادشده  تحریر و چاپ شده است . همچنین کتابی را تحت عنوان (خوشه ویستی بی سنوور) یعنی دوست داشتن بدون مرزنیز از کارهای دیگرم می باشد. شعرا  و نویسندگان بسیاری از جمله استاد «بختیار علی» و زنده یاد «شیرکو بی کس» در خصوص نگاشتن این کتاب  بنده را تشویق و ابراز خرسندی کردند. شاید یکی از مشوقین نوشتن کتابم این بزرگواران بودند. همچنین اخیرا کتابی را تحت عنوان «کلاس اول هورامی»  به زبان اورامی برای کودکان جهت آموزش و یاد گیری الفبای هورامی را چاپ کردم. این کتاب بر اساس الفبای صدانویس طراحی و نوشته شده است. بر این مبنا که تفاوت الفبای کردی با الفبای فارسی و عربی در این است که الفبای فارسی و عربی بدون صدا(صامت نویس) است ولی الفبای کردی ، صدا دار می باشد، یعنی آنچه گفته می شود،نوشته خواهد شد. برای همین است که در کردی هیچ وقت اشتباه در خوانش متون روی نمی دهد. ولی به عنوان مثال در فارسی ، کلمه خاهر، خواهر نوشته می شود. موسا ؛ موسی ،کورد، کرد  نوشته و قس علی هذا … .

 

این کتاب اخیرم تحت عنوان «کلاس اول اورامی» با همکاری سر کار خانم بهار قادری اهل مهاباد است که در در زمینه طراحی وکار گرافیک بسیار توانمند هستند و همچنین دوست خوبم نعمان فایق تحریر و طبع گردید. در این کتاب  ما سه چیز را مورد تاکید قرار دادیم ، اول این که ما باید صد در صد کلمات اورامی را در کتاب تهیه می کردیم و نباید از واژه های عربی ،انگلیسی و فارسی و ….. در داستان ها استفاده می شد. دوم این که برای کودکان توجه برانگیز (داشتن جاذبه بصری)می بود و سوم این که باید داستان ها ساده وکوتاه باشند و فراگیرزبان احساس خستگی نکند . لذا با توجه به این نکات باید داستان هم شروع خوب ، متن مناسب و هم پایان خوبی داشته باشد. و این کار بسیار دشواری بود. از طرفی ما در پوشش و لباس و فرهنگ و لهجه های مناطق مختلف هورامان به اصالت تکیه کردیم.

 

* جمعیت هورامی ها در جهان چقدر است ؟ آیا آماری در دست هست؟

 

جمعیت آماری دقیقی از هورامی ها تا کنون در دست نیست، اما به طور تضمینی از پانصد هزار تا یک میلیون نفر در منابع گوناگون بحث شده است . البته این را هم بگویم که هورامی های مهاجر در شهر های بزرگ و حتی بغداد و تهران و در اروپا  هم موجودند که بنا بر هر دلیلی در مطالعات کمتر مورد توجه بوده اند. اما یک مساله مهم را عرض کنم و آن این است که هورامی ها بیشتر از سایر اقوام زبان و فرهنگ خودشان را حفظ کرده اند. بعنوان مثال به نمونه کوچکی اشاره کنم یک نفر را می شناسم که فرزندش در کانادا به دنیا آمده و دو زبان بیشتر نمی داند انگلیسی و هورامی. یعنی آن کودک انگار هورامی در «نوسود» صحبت می کند و انگلیسی را هم در «اوتاوا» . آنقدر شیوا به هر دو زبان صحبت می نماید. منظورم این است که حافظ لباس و زبان خود هستند. البته در بعضی از شهرها همچون مناطق، موکریان و گاها سنندج هم این مهم را مورد توجه قرارمی دهند .

 

* برخی بر این باورند که زبان ، اصل محاوره و نوشتاری کردها «سورانی» هست و تکیه بر زبان ها و لهجه های دیگر به نوعی تضعیف جایگاهی سورانی و موجب تفرقه در این خصوص خواهد بود، شما در این رابطه چه نظری دارید؟

 

زمانی که ما به نوشتن و تحریر اولین تکستهای هورامی شروع کردیم نگاه ها به سمت ما بود، که ببینند چه کاری می کنیم و آیا میخواهیم با کسی یا زبانی سر عناد بورزیم. اما واقعیت این است که بنده نگاه افراطی به قضیه نداشته و ندارم. من معتقدم که یک زبان نباید از بین برود و از طرف دیگر یک زبان نباید برای قدرت خودش زبان دیگری را نابود کند.

 

* نظر شما درباره هورامی و بحث زبان و لهجه؟

 

البته در اینجا نمی توانیم به راحتی بحث زبان و لهجه را مطرح کنیم. باید یک گفتگوی اختصاصی در این رابطه داشته باشیم. در این مجال جدا نمی گنجد. موضوع این است که کردها چندین زبان و دیالکت کامل دارند. زبان متشکل از یکسری لغات ( فرهنگ لغت) ، گرامر و فرهنگ فولک و گویشوران خاص  خود است. و دارای ویژگیهای خاص با ریشه هایی که قابل بررسی است از لحاظ سینتیک، واج شناسی، آواشناسی ، صرف و نحو زبانی. هورامی هم دارای صفات ویژه زبانی خود می باشد بعنوان مثال کمتر زبانی شما می بینید که مذکر و مونث مجازی داشته باشد که این زبان دارا می باشد، مگر زبانی مانند آلمانی.

 

ما با زبان های رنگارنگ دیده می شویم. اگر یک هورامی بگوید نباید سورانی بنویسم اشتباه است و بر عکس برای سورانی ها هم همینطور. ما وقتی وارد یک دشت ویا باغ می شویم آیا دیدن یک  نوع گل  زیبا است یا اینکه گل های رنگارنگ در کنار هم باشند؟! پس قطعا زیبایی درتنوع و تکثر معنا می یابد. از یک سو حقوق بشرنیز بر این چند گونگی پا می فشارد و حفظ تنوعات زبانی را از اهم مهمات خود می داند. تا جایی که حتی برای صد نفر هم که دارای زبان خاص خودشان باشند،  این حق را محفوظ می داند که با زبان و لهجه ی خود بنویسند و بخوانند. به عنوان مثال شمال مراکش در قاره ی آفریقا، عده ای از ساکنین آنجا دارای گونه خاصی از زبان هستند با ریشه ی بومی مراکشی و کاملا متفاوت از عربی با نام زبان  « آمازیغی» .

 

آمازیغی ها  به هیچ وجه عرب و عرب تبارنیستند.آنها در دو دهه ی اخیر برای زبان بومی خود بسیار کوشیدند  زبان خود را از نابودی نجات دادند.البته عرب ها این مساله  برایشان ناخوشایند است و می گویند، این ها مگر مسلمان نیستند؟پس باید عربی بنویسند و بخوانند. این کار که آمازیغی ها با زبان خود ننویسند و نخوانند از هر کسی بیان شود کار غیر دمکراتیک وناصحیحی است که بدور از پرنسیبهای حقوق بشر است از طرفی بنده  اصلا تفرقه را دوست نداشته  و با آن موافق نیستم.

 

هفته نامه سوران در یک مقطع مطالب پراکنده ای به هورامی چاپ کرده است که بنده شخصا آنها را دیدم. به راستی این یک کار بزرگ است در حالی که خود گردانندگان آن هورامی هم نیستید! بنده هم همین دیدگاه را دارم و بیشتر مقالاتم به زبان سورانی است. تا ٱنجا که میشود گفت بدین حجم تکست هورامی ننوشته ام.

 

* شما تفاوت «تعصب » و« اتحاد و همبستگی» اقوام را چگونه تعریف می کنید؟

 

به اعتقاد بنده همبستگی خوب است به شرطی که بین اقوام دیگر فاصله و جدایی نیندازد. این که گروهی در انتخابات (مثلا هورامی ها) به افراد خاصی رای بدهند، خود به خود چیز بدی نیست. اما بایستی مبنایش عُقلایی باشد نه فقط صرف همزبانی. بنده  با این موافقم که ما توانایی های خود را به منصه ی ظهور برسانیم تا جامعه را روی مدار پیشرفت سوق دهیم. نه تعصب قبیله ای و عشیره ای صرف . به هیچ عنوان موافق این نیستم که تعصب سبب جدایی  و فاصله ها گردد . بلکه باید در عین حال که مدافع حفظ فرهنگ و زبان خود هستیم، از طرف دیگر در حفظ همبستگی کلی، هم کوشا باشیم. نکته قابل تامل دیگر این است ، متاسفانه امروز برخی از برادران ما که اهل حق (یارسان) هستند. کمتر مورد توجه قرار می گیرند. انسان هایی نجیب و بی سر و صدا و آرامی  که مساله آئینی خودشان را دارند و در طول تاریخ به کسی و اندیشه ای  آذار و آسیبی نرسانده اند. و نیز برادران کرد شیعه ما که بسیارند و برخی متعصبین اینهارا چنان که حقشان هست نمی پذیرند . بعنوان مثال در بغداد حدود یک میلیون کرد شیعه سکونت دارند که میتوانند بزرگترین لابی  کُرد باشند در حکومت مرکزی اما چنان که بایسته باشد نتوانسته اند در پروسه مدیریتی کشور عراق با اقلیم هماهنگ باشند و این دقیقا برمیگردد به عدم تلورانس فرهنگی (رواداری) و عدم توانای جذب حداکثری ما در مراکز و اقالیمی  که دارای تنوع گویشی و مذهبی متفاوت است.

 

به راستی کرد سنی و شیعه چه فرقی با هم دارند. همه برادریم. معتقدم که باید بیشتر جاذبه داشته باشیم و به یاری یکدیگر بشتابیم . در گذشته هم چنین بوده است. مثلا در تاریخ می خوانیم که هورامی ها دوستان سورانی را در مبارزه با استعمار انگلیسی یاری دادند (در زمان شیخ محمود حفید). منظورم این است که در گذشته مبنا دوستی و همبستگی بیشتر بود اکنون نباید یک نفر با چند کتاب که خوانده و چند مطلب نوشته است، بین مردم تفرقه و ایجاد وحشت نماید. چون این به نفع هیچکس نخواهد بود.

 

* شما یک کتاب در مورد « دوست داشتن » نوشته اید . کمی بیشتر توضیح دهید؟

 

بله همین طور است . البته این کتاب را به زبان سورانی نوشته ام . من علاقه زیادی به شعر و ادبیات سورانی دارم .

 

مدت زیادی هم در رادیو سلمانیه برنامه هایی در خصوص ادبیات به همراه « ترزه خان » داشتم. در آنجا در خصوص مولانا جلال الدین رومی این مرد بزرگ خاورمیانه و جهان بحث هایی نیزداشتیم.

 

همچنین در مورد « ابن عربی اندلسی» و نیز بسیاری از ادبا و دانشمندان جهان برنامه هایی تهیه کردیم. و همین جا بود که تصمیم گرفتم این کتاب را بنویسم البته الطاف کاک بختیار علی و استاد شیرکو بیکس نیز بیشک کارساز و موثر بوده. سه چهار کنفرانس نیزدر مورد این موضوع در سلیمانیه برگزار کردم، که یکی از شرکت کننده هایمان در این مجالس استاد « شیرکو بی کس» بودند که با خشنودی و رضایت ایشان مواجه شدیم . در این کتاب بیش تر به ادبیات و تکست ادبی با محوریت عشق پرداخته ام .

 

* در مورد کتاب جدید «برتارک توفان» نوشته ی بهرام ولدبیگی چه نظری دارید؟

 

این کتاب جای تقدیر دارد. آقای ولدبیگی تحقیقات زیادی در زمینه بارزانی ها داشته اند. بارزانی ها بعد از قرار داد الجزایر (۱۹۷۴)به ایران آمدند و در کرج ساکن شدند و البته مرحوم ملا مصطفی بارزانی زبان فارسی را آموختند و علاقه ی بسیار زیادی هم به آن داشتند. بسیاری از بارزانی ها هم اکنون فارسی را می دانند و حتی صحبت می کنند. کتاب ایشان کاری است تحقیقی و بی شک افزودن یک کتاب نوین به کتابخانه تاریخی ما کاری است بس ارزنده.

 

* استاد به عنوان آخرین سوال بفرمایید کردها در زمینه زبان و فرهنگ چه جایگاهی دارند؟

 

کرد ها هم مثل مردم سایر ملل جهان زبان و ادبیات خود را دارا می باشند و البته تاریخ نوشتار و غنای ادبی ما از سایرین کمتر نیست و بعضا نیز برجسته تر ونظامندتر بنظر می رسد. معتقدم اگر به صورت کلی نگاه کنیم به نحوی نگهداری و حفظ پوشش و زبان و فرهنگ وظیفه همگان است . ما نباید در سایر زبان های دیگر ذوب شویم. زبان مادری در تمام سرزمین های جهان مورد توجه بوده و هست.

 

بنده خودم شغل اصلیم فعالیت های عمرانی در زمینه مسکن هست . اما با تمام وجود و بدون هیچ چشم داشتی می خواهم به زبان و ادبیات و فرهنگ خویش خدمت نمایم و حتی در مواردی از سرمایه خودم هزینه کرده ام .

 

از همین تریبون نشریه و هفته نامه سوران از عموم مردم خصوصا انسان های دلسوز، نخبگان و حتی صاحبان شرکت و سرمایه در خواست می کنم  برای سر بلندی و حفظ و  تقویت فرهنگ و ادبیات غنی و برجسته خویش قدمی بردارند و رسانه های محلی را یاری دهند.



۱۲ دیدگاه

    ناشناس تیر ۸, ۱۳۹۵ - ۱۴:۳۵
    0
    0

    ازکسانیکه خدمت شایان وبزرگی به ادبیات گوران(هورامی)کردند شادروان استاددکترمحمدمکری بودند..ایشان اصالتاکرمانشاهی بودند ودر بازنویسی وگرد اوری متون کهن هورامی وایین یاری(ال حق)کوششی فراوان رامتحمل شدند..وی از همکاران محمدمعین..همایی..فروزانفر بودندومدتی بابنیادلغت نامه دهخداهمکاری میکرد..وی ازدوستان دکترکریم سنجابی(وزیرخارجه وقت)بودند.ودرپیروزی انقلاب اسلامی بعنوان سفارت به شوروی فرستاده شد..وی از دوستان نزدیک پروفسور ولادیمیرمینورسکی وازکسانی بودندکه موجب معرفی بیش ازبیش ایین یاری وزبان وادب هورامی دراروپاشدند..واما ازمهمترین اثار دکترمکری۱دوره دیوانه گوره برفرازکوه شاهوترجمه به زبان فرانسه ازانتشارات وزارت علوم فرانسه پاریس۱۹۷۷م ۲بهلول دانا بامتن اصلی هورامی دوره بهلول پاریس۱۹۷۴م۳سرانجام حقیقت(روایات چهارگانه ابلیس)پاریس۱۹۷۳م۴پژوهشی درباب کلام گورانی مجله اسیایی پاریس۱۹۶۹م۵موسیقی ایین یارسان پاریس۱۹۶۸م۶بازالهی وبوستان پردیورشیخان بامتن اصلی هورامی مجله اسیایی پاریس۷دوره رامیاری ناشر اتوهاراسویتس المان۱۹۶۷م۸رازهای عرفانی اهل حق انتشارات البن میشل پاریس۱۹۶۶م۹مساله افرینش درباور اهل حق سخنرانی درکنگره شرق شناسان مسکو شوروی۱۹۶۰م۱۰قباله رازمگو دوره زاور ازمتون قدیمی گورانی(هورامی) پاریس کتابفروشی سامولیان۱۹۶۸م۱۱اجاق ونیروی سحرامیز خاکستر اجاق واتش مقدس مجله اتنوگرافی پاریس۱۹۶۱م۱۲پنجاه ودو کلمه شیخ درباره دیده دارهادرنزد ایین یارسان پاریس ۱۹۵۶م وهمچنین درمعرفی وبازنویسی انجیل هورامی نوشته دکترسعیدخان نقش بسزایی داشت

    Hamshahri تیر ۸, ۱۳۹۵ - ۰۹:۰۶
    0
    0

    با سلام
    محقق گرامی
    میدونستید در استان فارس، شهرستان مرودشت ، روستایی به نام سیوند وجود دارد که مردم آن به زبان هورامی تکلم می کنند؟

    ناشناس تیر ۷, ۱۳۹۵ - ۱۴:۰۰
    0
    0

    قدمت اولین شعرهورامی به حدود۱۲۵۰سال پیش برمیگردد….اولین سراینده شعر هورامی بهلول ماهی است که درسال ۲۱۹هجری قمری از دنیامیرود…باتوجه به سال تولد ودرگذشت بهلول میتوان سرایش اولین شعرمکتوب هورامی را به بیش از ۱۲۰۰سال پیش تخمین زد….باتوجه به این پیشینه ;میتوان با قاطعیت گفت تقدم شعرمکتوب هورامی برشعرفارسی حدود۳۲تا۵۰سال(باتوجه به تولد ووفات بهلول) وتقدم ان برشعرکرمانجی حدود۸۵۰سال وبرشعر سورانی حدود۱۱۰۰سال است وبعدها میتوان از اشعارهورامی باباطاهرهمدانی وشیخ صفی الدین اردبیلی(موسس سلسلە صفویه)واشعارهورامی شعرای اذری تبریز واذربایجان نام برد ……(گویش مردم اذربایجان یاهمان اذری باستان بیشترین اشتراکات زبانی ولغوی راباهورامی داشته که بعدهابا استقراروامدن اقوام ترک اسیای مرکزی زبان اصیل اذری روبه نابودی رفت ومردمانی از این گویش پراکنده شده ودرایران بانام تات ودرترکیه به زازا ودمبلی شناخته میشوند)

    محمد کریمی تیر ۶, ۱۳۹۵ - ۲۳:۳۳
    0
    0

    درود بر مهندس فریبرز عزیز

    ناشناس تیر ۶, ۱۳۹۵ - ۱۹:۲۴
    0
    0

    از ویژگیهای زبان هورامی بحث مهم جنسی یامذکرومونث(نروماده)در ساختار ان است ودر جهان زبانهایی محدودی مانند المانی وعربی…چنین ویژگی را دارا هستند..مثلا در کردی واژه “خه په”چه در مونث وچه در مذکریک جور تلفظ ویانوشته میشود .درحالیکه در زبان هورامی برای جنس مذکر”خه په”وبرای جنس مونث”خه پی”تلفظ وهم نوشته میشود..ویا دهها نمونه دیگر….ویادرزبان هورامی تمامی اجناس وکالا وموجودات پیرامون به شکل مونث ومذکر بیان میشود..مانند مانگه(ماه مونث)روجیار(خورشیدمذکر) وه روه(برف مونث)واران(باران مذکر)..ویاقالیه(قالی مونث)وپشتیه(پشتی مونث)وحه وشه(حیاط مونث)وباخ(باغ مذکر)ودههانمونه دیگر..وحتی بازی با الفاظ وکالا به این زمان هم کشیده شده است مثلاهورامیها گوشی تلفن همراه را(گوشیه)تلفظ میکنند که جنس مونث دارد!! جالب اینکه احوالپرسی ورانندگی وگفتگو وحتی فوت ومردن جنس مرد با زن در زبان هورامی باهم فرق میکند مثلا …رانه ندی(زن راننده)رانه نده(مرد راننده)مه رده(فوت کردن زن)مه رد(فوت کردن مرد)وه شلی(دخترخوشکل)وه شله(پسرخوشکل)وته(خوابیدن زن)وت(خوابیدن مرد)ژیر(مردعاقل)ژیره(زن عاقل) وه شه بیه نی(چطوری؟ زن)وه ش بیه نی(چطوری؟مرد)و اینکه گفتگوی یک زن با یک مرد در زبان هورامی با گفتگوی یک زن با یک زن ویک مرد با یک مرد باهم فرق میکند بطوریکه هورامیها باشنیدن گفتگوی دونفربهنگام صحبت تلفنی (ونه دیدن)میدانند طرف مقابل زن است یامرد(حتی بدون شنیدن صدای طرف)…واین ویژگی ودیگر ویژگیهای زبان هورامی است که تا۱۰۰سال پیش تمام نوشته های مناطق هورامان کردستان کرمانشاه همدان لرستان ایلام اذربایجان قزوین وحتی نوشته های پراکنده از دمشق تا دهلی هندوستان به زبان هورامی نگاشته شده است…وبگفته یک زبان شناس وتاریخدان بزرگ اروپایی چنانچه ادبیات وزبان وتاریخ ومعماری وپوشاک وهویت وجغرافیای استراتژیک ومهم هورامان بزرگ را از کرد وکردستان حذف کنیم کردهاباید بدنبال یک تاریخ نووتعریفی جدیدبرای خود باشند وقطعا چیزی برای معرفی خود درجهان امروز ندارند درواقع هورامیهابزرگترین شناسنامه تاریخی کردهاهستند….هرچند زبان هورامی یک زبان مستقل ودارای دستورزبان مختص بخوداست ودرکل اشتراکات واژگانی محدودی با کردی دارد

    بیژن مرادی تیر ۶, ۱۳۹۵ - ۱۶:۰۳
    0
    0

    مهندس فریبرز(شوان)موسی زاده یکی ازنوابغ کوردزبان است که خدمت زیادی درضمینه فرهنگ،هنروادبیات کوردی(هەورامی.سۆرانی و…)انجام داده است
    آیندگان بیشترقدردان انسانهای بزرگی چون ایشان خواهندبود

    شنە تیر ۶, ۱۳۹۵ - ۱۵:۳۱
    0
    0

    باارزوی توفیق روز افزون جوان خوب دیارمان اقای موسی زادە
    درعرسەی فرهنگ وادبیات،وموفقیت هرچە بیشتر ایشان درمراتب زندگیشان

    احسن رحیمی تیر ۶, ۱۳۹۵ - ۱۵:۲۳
    0
    0

    بژی مهندس موسی زاده ی به ریز جه نابو یاگیو شانازیه نی په ی ئیمه

    نااشنا تیر ۶, ۱۳۹۵ - ۱۴:۵۴
    0
    0

    تا جای که من اطلاع دارم رشته ایشان چیز دیگری بود چه ربطی
    به ساخت وساز وعمران دار

    احمدی تیر ۶, ۱۳۹۵ - ۱۲:۴۳
    0
    0

    ببخشید مهندس چی هستید و کدام دانشگاه درس خوندید؟
    شاعرید؟ نویسنده اید یا محقق؟
    کارهای تحقیقاتیتون چی هستند مختصر اشاره کنید؟
    ممنون

      شهروند تیر ۶, ۱۳۹۵ - ۱۳:۲۱
      0
      0

      زندگی نامه‌ی مهندس فریبرز موسی زاده نویسنده و فعال هورامان
      متولد ۱۳۵۷ پاوه فارغ التحصیل دانشگاه صنعتی بوده در ایران که بودند عضو مهندسین مشاور کاواب تهران بوده و سپس شرکت مهندسی هورآب را تأسیس کرده و در کردستان عراق در زمینه‌ی کارهای عمرانی و ساخت و ساز نزدیک ۱۱ سال است که به فعالیت مشغول می باشد.
      اما مختصری از فعالیتهای ایشان در حوزه فرهنگ و زبان به شرح ذیل می باشد:
      ۱- اولین مقاله ایشان برمی گردد به دوران کودکی که با علاقه وافر تمام شمارگان “کیهان بچه‌ها”ی آن روزها را می خرید و همین باعث شد که به نوشتن علاقه پیدا کند و اولین مقاله‌اش را در دوران ابتدایی به چاپ برساند.همچنین بعدها اولین مقالات فارسی در روزنامه همشهری در باب اورامان شناسی را در دهه ۷۰ به چاپ رساند که در آن روزها نشر مقالات در روزنامه های سراسری کشور بسیار نادر بود.در همشهری چندین مقاله در مورد فرهنگ و معماری ویژه هورامان به زبان فارسی به رشتۀ تحریر در آوردند.
      تاسیس انجمن دانشجویان اهل مطالعه در دانشگاه صنعتی که این انجمن برغم تعداد زیاد افراد علاقمند و شور دانشجویی نتوانستند مجوزرسمی و حقوقی آنرا اخذ کنند.اما مدت ۲ سال بدون مجوز همچنان فعالیت داشته گردهمایی‌های در باب نقد و بررسی کتب ادبی و فلسفی را برگزار می کردند.از جمله از اولین کارها بررسی آراء و اندیشه عبدالکریم سروش بود که ایشان با حضور آقای سروش دباغ فرزند آقای سروش در باب کتاب “بسط تجربه نبوی” ایشان این کتاب را بررسی و به مباحثه گذاشت.
      تأسیس اولین انجمن جوانان شهرستان پاوه به نام انجمن جوان چریکه NGOکه از نظر تاریخی اولین انجمن غیر دولتی و غیرانتفاعی در شهرستان پاوه می باشد که نزدیک به ۴۰۰نفر اعضای رسمی و به شاید هم به همان اندازه نیز اعضای غیررسمی در آن حضور داشتند که اهم اهداف آن عبارت است از توسعه فرهنگ و کمک به رشد فعالیتهای اجتماعی، فرهنگی و ادبی جوانان بود.که با اتکاء به فرهنگ غنی هورامان در صدد توسعه و رشد همه جانبه جوانان این بوم بودند.از جمله فعالیتها، برگزاری بیش از ۲۰ کلاس آموزشی و تقویتی برای دانش‌آموزان و آمادگی برای کنکور.همچنین برگزاری چندین همایش برای حل مشکلات و معضلات جوانان و کلاسهای متفرقه موزیک و آموزش زبان هورامی ازاقدامات فرهنگی ایشان به شمارمی آید. .
      چاپ و نشر اولین مجله هورامی با نام”هۆرامان” که برای اولین بار در کل تاریخ اورامان مجله‌ای تام و کامل به زبان اورامی وبا فونت ویژه (که این فونت نیز برای اولین بار طراحی گردید برای زبان هورامی)توسط خودشان در سال ۲۰۰۴ با همراهی نعمان فایق و سلمان فایق در شهر سلیمانیه عراق به صورت فصلنامه که به تمام مناطق اورامی زبان ایران،عراق و ترکیه ارسال کرده و حتی به اورامی زبانانی که مقیم کشورهای اروپایی و آمریکا می باشند؛ارسال نموده‌اند و همین باعث دو انگیزه جدی در مناطق اورامی گردید اول تشویق و ترغیب جوانان به نوشتن متون اورامی و کتب و مقالات. دوم ایجاد پلی نوین برای همفکری و هماندیشی هورامی های که به صورت پراکنده در جاهای مختلف در باب تحقیق در زمینه هورامی بودند.(پرواضح است که قبل از انتشار مجله ما نوشتن نثر اورامی در هیچ جایی متداول نبود.البته نظم یا همان شعر موجود و رونق داشت اما متون نثر به هیچ وجه متداول نبود) ایشان تا حال در۳نشریه به عنوان سردبیر مجله، شورای نویسندگان و مدیر تحریریه حضور داشتند.نشریه اول “هۆرامان” و نشریه‌ی دوم مجله”هۆرامان”که دو گروه متفاوت بودند و دو نشریه‌ی کاملا مجزا یکی به صورت روزنامه بود و دیگری مجله با گروههای متفاوت اما ازنظر اسمی با نام مشترک “هۆرامان” بودند و ماهنامه “هاناو”که هر سه به زبان هورامی بودند.که اکنون نیز همچنان در مجله “هۆرامان” در سال یازدهم چاپ مجله هستند. همچنین با نشریه “ژیوا “همکاری کرده و مقالاتی در آن روزنامه به چاپ رسانده‌اند؛علاوه بر این در بیشتر سایتهای اورامی و وبلاگها به نشر مقالاتی در باب زبان و ادبیات هورامان که مقالات نشر شده در آن بالغ بر ۱۰۰ مقاله می باشند که به هر سه زبان هورامی،سورانی، فارسی است.
      فعالیتها در حوزه ماس میدیا:
      * کارهای انجام شده در زمینه تلویزیون و ماهواره تعداد آن ها بالغ بر ۷۰ برنامه تلویزیونی و رادیویی است که شامل دیکومند، فیلم کوتاه مصاحبه و اجرای پانلهای تلویزیونی است. از جمله می توان مهمترین مصاحبه های با اشخاص ذیل اشاره کرد:۱-استاد مظهر خالقی۲- استاد عثمان هورامی ۳- استاد ناصر رزازی ۴- استاد عباس کمندی ۵- استاد جمیل نوسودی ۶-سرکار خانم تارا جاف ۷- سرکار خانم ناهید هورامی و …
      **تهیه فیلم مستندی به زبان فارسی با عنوان”یارسان”که مراحل آخر ضبط را طی می کند این فیلم نگاهی است نو به تسامح یا رواداری TELORANCEدر آیین اهل حق یا یارسان که با شخصیتهای درجه اول و بزرگ این دین از جمله رهبر جهانی یارسان (اهل حق) جناب آقای سید نصرالدین حیدری و همچنین نویسندگان آیینی آن دین مانند آقایان شاه‌ابراهیمی،رضایی و طیب طاهری مصاحبه کرده و شخصیتهای محقق دیگر همچنین ه با نوشتن متونی شرحی مفصل بر آیین یارسان نگاشته‌اند.
      مقالات و نشریات به زبان سورانی:
      نوشتن صدها مقاله در روزنامه های” ئاوێنه‌، کوردستان ڕاپۆرت، گۆڤاری خه‌ون، هۆنیا، بازیان،گه‌شه‌پێدان، نۆژه‌ن، رۆژنامه‌ “به‌غیر از موارد یاد شده ستون نویسی در روزنامه “رۆژنامه” که ایشان به عنوان ستون نویس در روزنامه “رۆژنامه” از بنده هر هفته دو مطلب به چاپ می رسید .
      کتابها:
      کتابی با عنوان”ئۆرۆمون” بالغ بر ۹۵۰ صفحه در باب جغرافیا، زبان و ادبیات هورامی است؛که اکنون مراحل آخر آماده شدن و ویرایش نهایی آن است که به زودی به چاپ می رسد.این کتاب حاصل تحقیقی مفصل در باب زبان، ادبیات و جغرافیای اورامان است که به صورت موشکافانه هر سه موضوع را مورد بررسی و تحلیل قرار داده‌اند که از جمله در باب جغرافیا تمام شهر و روستاهای اورامی زبان با جزئیات و دیتای موثق آورده شده است.و در مورد زبان بحثی کاملاً علمی در مورد زبان، لهجه و گویش مطرح نموده‌اند که بعد از ارائه تئوریهای زبان شناختی امروزی زبان اورامی را در ترازوی علوم جدیده به مباحثه گذاشته‌اند و در مورد ادبیات هورامان نیز بیش از ۴۰۰ شاعر گمنام را معرفی کوتاه کرده و چند بیتی از اشعار آنها را به عنوان نمونه اشاره نمودند.
      کتاب دوم:این کتاب به زبان سورانی است به عنوان “خۆشه‌ویستی بێ سنوور له‌ وێژه‌ی جیهانیدا” که با رویکردی به ادبیات جهان عشق را در ترازوی آنها مورد مداقه قرار داده‌اند. این کتاب نیز آماده چاپ است و نزدیک به ۴۰۰ صفحه می باشد.البته با دوست و نویسنده عراقی کاک بختیار علی نیز مشورت گرفته‌اند و ایشان نیز به نوشته ایشان مهر ورزیدند و اشتیاق به چاپ آن را اعلام کردند.

    عرفان بهرامی- نوسود تیر ۶, ۱۳۹۵ - ۱۲:۲۶
    0
    0

    سلام و درود و خسته نباشید به دوست عزیز و استاد ادب و هنر جناب مهندس موسی زاده. به راستی باید قدر چنین گوهرهایی را دانست که به حقیقت نقش بزرگی در حفظ و غنی سازی ادب و فرهنگ اورامانات ایفا نموده اند. برایشان آرزوی سلامتی و موفقیت بیش از پیش دارم.

نقد و بررسی

مهمترین اخبار