تصحیح دیوان شاعر نامدار کُرد با استفاده از نسخ خطی کتابخانه‌های ملی بریتانیا و برلین

نسخه کاملی از دیوان «بێسارانی» چاپ و روانه بازار شد

تصحیح دیوان شاعر نامدار کُرد با استفاده از نسخ خطی کتابخانه‌های ملی بریتانیا و برلین

تصحیح دیوان شاعر نامدار کُرد با استفاده از نسخ خطی کتابخانه‌های ملی بریتانیا و برلین

پایگاه تحلیلی خبری پاوه پرس؛ دیوان شاعر نامدار کُرد مولانا ملا «موسته‌فا بیسارانی» توسط «عبدالله حبیبی»، نویسنده و پژوهشگر نسخ کُردی و با استفاده از برخی نسخ خطی از جمله نسخ خطی موجود در کتابخانه‌های‌ ملی بریتانیا و برلین به همراه شرح و معنی اشعار در ۷۴۵ صفحه چاپ و روانه بازار شد.

به گزارش خبرنگار پاوه پرس به نقل از تابناک، مولانا ملا «موسته‌فا بیسارانی» شاعر خوش قریحه کُرد در سال ۱۰۵۳ هجری قمری در روستای «بیساران» چشم به جهان گشود.

وی تحصیلات خود را در خدمت پدرش «ملا قطب‌الدین» آغاز کرد و سپس در حجره‌های سایر مناطق کردنشین از جمله «نودشه» ، «پایگلان» و «سنندج» در خدمت اساتید آن زمان تلمذ کرده و سرانجام در شهر سنندج در علوم دینی مجاز گردید.

شاعر بزرگ کُرد، پس از آن به دیار خود بازگشت و به آموزش علوم دینی به طلاب پرداخت و سرانجام پس از عمری تلاش در راه اعتلای فرهنگ غنی کردستان در سال ۱۱۱۳ هجری قمری وفات یافته و در قبرستان «پیره هه‌ژاره» در حومه شهر سروآباد به خاک سپرده شده است.

«بێسارانی» علاوه بر اینکه در علوم دینی شهرت داشته و علم او در آن زمان زبانزد بوده، شاعری توانا و اندیشمندی بزرگ هم بوده است، به طوری که در زمان خود از طرف علما و شعرای آن زمان «مولا» خطاب شده و این موضوع در اشعاری که خطاب به وی نوشته شده، مشهود است.

اشعار این شاعر بزرگ که همه در قالب مثنوی ۱۰ هجایی و به زبان هورامی است، تاکنون چند بار چاپ شده که به گفته یکی از پژوهشگران نسخ خطی کُردی، دارای نواقص زیادی بوده است.

این نویسنده و پژوهشگر نسخ کُردی در گفت‌وگو با تابناک کردستان با برشماری نواقص مذکور اظهار کرد: از جمله این نواقص می‌توان به نسبت دادن اشعار دیگر شاعران به نام «بێسارانی» و نیز اشتباهات فراوان در معنی اشعار و شرح آنها و همچنین نیامدن تعدادی از اشعار این شاعر بلندآوازه در دیوان‌های چاپ شده اشاره کرد.

وی با اشاره به اینکه وجود نواقص در دیوان‌های چاپ شده به نام «بێسارانی» سبب شد تا اقدام به جمع‌آوری نسخ خطی اشعار این شاعر کنم گفت: در طول ۶ سال گذشته و پس از جستجوی فراوان تعداد ۱۴ نسخه خطی حاوی اشعار این شاعر در کتابخانه‌های برلین، لندن، کتابخانه ملی ایران و نیز کتابخانه‌های شخصی به دست آوردم و پس از تحقیق و مطابقت نسخ، اقدام به بازنویسی اشعار «بێسارانی» نمودم که به صورت دیوان حاضر چاپ شده است.

«عبدالله حبیبی» با اشاره به نسخ خطی مورد استفاده در گردآوری و تصحیح دیوان «بێسارانی» افزود: کشکول اشعار هورامی نوشته «شیخ عبدالمؤمن دوم مردوخی» که به شماره Ms. or. 6444 در کتابخانه ملی بریتانیا نگهداری می‌شود یکی از نسخه‌های خطی مورد استفاده بود که این نسخه در سال ۱۱۹۶ هجری قمری نوشته شده و شامل ۳۸۲ قطعه شعر است که ۲۷۷ قطعه شعر از «بێسارانی» و بقیه از ۳۶ شاعر دیگر است که اکثر آنها برای اولین بار و در این نسخه نام آنها ذکر شده است.

وی با اشاره به نام دیگر شاعرانی که اشعار آنها در نسخه خطی یادشده آمده خاطر نشان کرد: اشعار شاعرانی چون میرزا ابراهیم، الیاس بیگ، اویس بیگ، ملا حافظ فرهاد، لالۆ خسرو و رضا بیگ در نسخه خطی کتابخانه ملی بریتانیا به چشم می‌خورد.

این نویسنده و پژوهشگر نسخ کُردی به دیگر نسخ خطی مورد استفاده خود اشاره کرد و گفت: نسخه خطی مختص به اشعار «بێسارانی»به خط «سید اسماعیل» نامی که در سال ۱۲۱۴ هجری قمری نوشته شده و در آن ۱۹۱ قطعه شعر از بیسارانی آمده است؛ دو نسخه خطی از اشعار «بێسارانی»به خط «مرحوم سید طاهر هاشمی»؛ نسخه خطی اشعار «بێسارانی»به خط «ملا محمدرشید معدومی‌دولابی؛ نسخه خطی نوشته شده در «آرندان»؛ نسخه خطی دیوان «بێسارانی»به خط مرحوم «ملا عبدالکریم مدرس»؛ نسخ خطی به شماره‌های Hs.Or.9878 و HS.or.9882 و HS.or.9873 از کتابخانه ملی برلین و چندین نسخه خطی دیگر در گردآوری و تصحیح دیوان «بێسارانی» مورد استفاده قرار گرفت.

وی با اشاره به محتوای چاپ شده در قالب دیوان «بێسارانی» افزود: در این دیوان و در مقدمه آن سعی شده تا ضمن معرفی کامل نسخ خطی مورد اشاره، میزان تأثیر «بێسارانی» بر شعرای هم عصر و پس از وی با ذکر نمونه شعر شعرا مورد بررسی قرار گیرد.

«حبیبی» اظهار کرد: از جمله شعرایی که شعر آنها در دیوان تصحیح شده «بێسارانی» مورد بررسی قرار گرفته و میزان تأثیر وی بر شعر آنها مشخص شده می‌توان به کسانی چون مولوی کُرد، احمدبیگ کۆماسی، ڕه‌نجووری، خانای قوبادی، میرزا عبدالقادر پاوه‌ای، پیره‌ مێرد، صیدی هورامی، وه‌لی دێوانه، مەجزووب، شیخ نعمت‌الله نوازی، ملا فتح‌الله پاوه‌ای، شیخ حمال‌الدین مردوخی، محمدقلی سلیمان، په‌شێو، شیخ احمد تختی مردوخی، حاجی علی‌محمد بیگ تیله‌کۆ، ده‌ردین، شیخ لطف‌الله، یوسف یاسکه، ملا طاهر هورامانی، میرزا ابراهیم، ملا فضل‌الله، استاد میکائیل، مولانا زین‌العابدین، مولانا قاسم و مولانا فرخ پالنگانی اشاره کرد.

وی به برخی دیگر از ویژگی‌های کار انجام شده در این دیوان ۷۴۵ صفحه‌ای که توسط انتشارت کردستان چاپ شده اشاره کرد و گفت: کلیه اشعار «بێسارانی» در این دیوان به صورت کامل و به زبان «هورامی» که زبان خود شاعر است شرح و معنی شده‌اند



۱۵ دیدگاه

    محه مه دره شیدی ئه مینی اسفند ۳, ۱۳۹۵ - ۲۳:۲۶
    0
    0

    جیگای خویه تی که ده ست خوشانه بکه ین له برای به را به ریزو خوشه ویست کاک عه بدولای به ریز بو ئه و هه نگاوه گرینگه هه لی گرتوه به چاپی دیوانی شاعیر بلیمه تی هه ورامان ماموستا بیسارانی، که ئیشو کاره که ی به راسی که م وینه یه و ئه رکی سه رشانی هه ربنه ماله یه کی هه ورامانیه ئه و کتیبه وه ک یه کی له باشترینی ئاساره چاپ کراوه کانی ئه م سه رده مه به دهست بینینو که لکی لی وهرگرین،من به ش به جالی خوم سه ری ریزی به داده نیم>

    محمد بهمن ۱۳, ۱۳۹۵ - ۲۱:۰۵
    0
    0

    با سلام و عرض خسته نباشید به زحمتکشان پاوه پرس
    و همچنین تشکر از آقای حبیبی
    من هنوز کتاب را ندیده ام متاسفانه تا اگر سوالی باشد مطرج کنم فقط سوال بنده این است چرا وقتی کار را یکی از اهالی شهرستان پاوه انجام داده خبر را رسانه های استان کردستان باید منتشر کنند
    چرا این خبر را رسانه های شهرستان خودمان یا استان خودمان ندادند و این خبر به نام استان کردستان منتشر شد؟

    نگین .پاوە بهمن ۱۲, ۱۳۹۵ - ۱۳:۵۳
    0
    0

    دەس ۆەش ئاغای حەبیبی فڕە ممنون پەی ئا شاهکاریە

    داریوش مکی بهمن ۱۱, ۱۳۹۵ - ۲۲:۲۷
    0
    1

    عبدالله حبیبی

    داریوش مکی بهمن ۱۱, ۱۳۹۵ - ۲۲:۲۶
    0
    0

    سلام و دەسوەشی پەی جناب و مهندس عبدالله حبیبی. امیدوار ه نا کاره اده بیه کت ادامه شا بو.

    معتصم فارسی بهمن ۱۱, ۱۳۹۵ - ۱۹:۱۶
    0
    0

    باسلام وخسته نباشی ودست مریزابه برادرفرهنگی فرهیخته کاک عبدالله حبیبی.براستی تاریخ فرهنگ وادب مدیون زحمات امثال جنابعالیست.آرزوی موفقیت وسربلندی برایتان دارم.

    عبدالله حبیبی بهمن ۱۱, ۱۳۹۵ - ۱۴:۳۰
    0
    0

    سلام و دەسوەشی پەی راوەبەراو پاوە پریسی و هەر پاسە دەسوەشی جە ئا ئازیزا کە بە نەزەرەکاشا لوتفوو ویشا نیشانەشا دان.
    ئومیدوارەنا ئی هەرمانی تاوابوش تا ئەننازیو سەرکەوتی بو و ئازیزی شونو تەماشا کەردەی کتیبەکەیرە ئیرادەکیچما پنە واچا تا بتاومی جە هەرمانە دماینەکانە وەرچەمشا گیرمی.
    دیسان دەسوەشی و سپاستا چنە کەروو.
    *چوون پاسە دیارا فونتوو سایتەکەی بریو جە حەرفەکا کە تایبەت بە ئی ئەلفباینی مەوانوشاوە، مەجبوور بیا ئا حەرفا بی بزوین بنویسوو.

    حه یده ر ‌ غولامی بهمن ۱۱, ۱۳۹۵ - ۰۱:۱۶
    1
    0

    کاکه گیان ده س و په نجه ت وه ش بو. ئاواته وازه نا، ئی هه رمانیته دریژه شا بو و په که شا نه گنو؛ تا رو به رو فره ته ر، فه رهه نگو ره سه نو هه ورامانی به رگنو.

    هەورامان ڕۆستەمی بهمن ۱۰, ۱۳۹۵ - ۱۲:۱۴
    3
    0

    سڵام
    دەس وەشی و بێ قەزاییت کەروو کاک عەودڵای وەشەویس.
    بەڕاسی یۆ جە گەورەتەرین ئێخلاقەکا کاک عەودڵای خاکی بیەیشا.بێ ئێدعا خەریکا هەرمانەو وێش کەرۆ.بەڕاسی فرە کەمێنێ کەسانێو ئێننە پەڕێ با بەڵام وێشا خاکی و ساکار نیشانە دا.
    دیسان دەس وەش بیەیش چنە کەروو.هەرمانەکێ یەکجار گەورێنە و دەرد٘واردێ.ئاواتم ئاننەن هەرمانێ فرەتەرێ وینمێ چنەش…

    امید حسینی بهمن ۱۰, ۱۳۹۵ - ۱۱:۱۱
    1
    0

    ده سیت نه نالا کاکه گیان ، ده س وه ش ، له شت ساق بو ، به راسی یاگو شانازی ریزیه نی په ی هورامانی و ولاته کیچما

    کرد وهورامی(مریوان) بهمن ۱۰, ۱۳۹۵ - ۱۰:۵۶
    1
    1

    امیدوارم هرچه زودتر ترجمه کوردی ان هم در دسترس برادران کورد زبانمان در عراق قرار بگیرد.البته این کار را پیرمیرد تاحدودی انجام داد وایشان یکی از مترجمان منظوم هورامی به کوردی هستند وباید از ایشان به نیکی یاد کرد چرا که خیلی از کوردها عاشق اشعار زبان هورامی هستند اما متاسفانه نه میتوانند به این زبان صحبت کنند ونه میتوانند انرا متوجه شوند.وامیدوارم حداقل نه یک تندیس و نه یک خیابان ونه یک کوچه بلکه یک بن بست در اقلیم کردستان به نام ماموستا بیسارانی نامگذاری گردد تشکر

    عطا حیدری بهمن ۱۰, ۱۳۹۵ - ۰۹:۵۱
    1
    0

    سپاسی فره و فراوان په ی ئوستادی پایه به رز و فره زان کاک عبدالله حبیبی

    اسرا ازکات بهمن ۱۰, ۱۳۹۵ - ۰۹:۳۶
    1
    0

    مامۆسا گیان دەست وەش بۆ ، لەشت ساق
    مانی پەی هەورامانی ،

    بەڕاسی یاگێوە هاڵی جە ئەدەبیاتیمانە پەڕ کریاوە

    پێسەو یۆ جە مسیارە وردیەکاو جەنابیتا و هەورامانی سپاستا کەروو ، سەیتا سەروو سەرەو ئێمەو ئەدەبیاتیوە مانو

    منتقد بهمن ۱۰, ۱۳۹۵ - ۰۹:۱۱
    1
    1

    به نظر می رسد جریان زبان هورامی بر خلاف نظر عده ای تنگ نظر و کوته بین هر روز شاهد رشد و تعالی بیشتری است.

    شیما بهمن ۱۰, ۱۳۹۵ - ۰۱:۲۵
    1
    0

    سڵام
    دەستا وەش بۆ کاک عەبدوڵڵا گیان
    یاگێ شانازیەنە پەی گردو هەورامانی ئێفتخارتا پەنە کەرمێ دەس و پەنجەتا نەناڵۆ یاخوڐا ماندێ پەی هەورامانی ???

نقد و بررسی

ads
مهمترین اخبار